«Νέο Σχολείο» : Όραμα με ή χωρίς υποδομή;
της Μαρίας Καπαρού,Υποψήφιας Διδάκτορος Συγκριτικής Εκπαιδευτικής Ηγεσίας και Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Warwick, UK
Το κλίμα που επικρατεί μετά τις εξαγγελίες του Υπουργείου Παιδείας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση μεταφέρεται ως ακολούθως:
• «Πλανάσαι πλάνην οικτράν εάν πιστέψεις ότι θα συμβεί ό,τι έχει εξαγγελθεί», είναι η άποψη μερίδας εκπαιδευτικών
• Μορφή ερώτησης παίρνει η ανησυχία των γονέων «Ενισχύεται η παραπαιδεία;»
• «Ποιος ο ρόλος του φροντιστηρίου σε αυτό το νέο σύστημα;» τίθεται το ερώτημα- φόβος από τα χείλη φροντιστών
• «Έχω μάθει να παπαγαλίζω, πως θα τα καταφέρω τώρα;» είναι το ερώτημα που αναδύεται από μαθητές Γυμνασίου, οι οποίοι θα προετοιμάζονται από την επόμενη χρονιά για το νέο σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις του 2014.
Η πρώτη εικόνα που σχηματίζει κανείς, έχοντας ως γνώμονα τον παλμό όσων έχουν άμεση και άρρηκτη σχέση με τα εκπαιδευτικά δρώμενα είναι η εικόνα σύγχυσης, άγχους, αλλά και σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργείται η εικόνα μιας συγκρατημένης αισιοδοξίας. Αναμφίβολα, πολλά ερωτήματα γεννώνται από το Νέο Εκπαιδευτικό Όραμα.
Η αναγκαιότητα αναβάθμισης του εκπαιδευτικού συστήματος και εκσυγχρονισμού του σχολείου στις απαιτήσεις των καιρών, οδήγησε άραγε στη σύσταση ενός «Νέου Λυκείου»; Η δήλωση της Υπουργού Παιδείας ότι «όλο το Λύκειο παίζει ρόλο» για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια, δημιουργεί παλινωδία καθώς πλέον μόνο η βαθμολογία στη Β' και Γ' Λυκείου θα προσμετράται, χωρίς όμως να γνωρίζουμε το ποσοστό αυτό. Θεωρώ ότι αυτό που απορρέει από το παραπάνω, σίγουρα δεν είναι μια νέα μορφή λυκείου, το οποίο δεν θα έχει στοιχεία «εξεταστικού προθάλαμου της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης». Παρόλ' αυτά, ας περιμένουμε να δούμε πως θα δρομολογηθούν οι αλλαγές στον τρόπο διδασκαλίας των μαθημάτων, στον τρόπο αξιολόγησης των μαθητών, καθώς και κατά πόσο τα νέα προγράμματα σπουδών θα παρέχουν ένα σύνολο βασικών γνώσεων, θα προσφέρουν δεξιότητες και δυνατότητες για το μέλλον των μαθητών. „Η μήπως τα βιβλία θα παραμείνουν τα ίδια;
Ακόμα, θεωρώ ότι η εξατομικευμένη μάθηση, προωθώντας μαθητοκεντρικές διδακτικές προσεγγίσεις, δε συνάδει με τη δημιουργία σχολικών τάξεων 30 μαθητών. Σε συνάρτηση με το παραπάνω, δεν έχει εξαγγελθεί από το Υπουργείο εάν θα υπάρχει επιπλέον εκπαιδευτικό προσωπικό στην αίθουσα με στόχο να επιτελεί υποστηρικτικό έργο, και έτσι να μπορούμε να μιλάμε για μία μορφή εξατομίκευσης της διδασκαλίας. Όσον αφορά τις εξετάσεις για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, η μοναδική εικόνα που έχουμε είναι ότι δεν θα υπάρχει συγκεκριμένη ύλη ανά κεφάλαιο που θα ευνοεί την αποστήθιση για τις εξετάσεις, ενώ θα συνυπολογίζεται η απόδοση του μαθητή σε όλες τις τάξεις του Λυκείου. Μήπως αυτό δημιουργεί άγχος στους φροντιστές;
Η νέα πνοή στο Λύκειο διαφαίνεται με την εισαγωγή της «Ερευνητικής Εργασίας», που αποτελεί καινοτομία για την ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα. Η χρήση των βιβλιοθηκών και η επαφή των μαθητών με τις βάσεις επιστημονικών δεδομένων, μόνο όφελος μπορεί να θεωρηθεί, καθώς εξοικειώνονται οι μαθητές με τη διαδικασία της έρευνας. Ωστόσο, το ερώτημα που προκύπτει είναι: Ποιοι εκπαιδευτικοί, με Ποια κριτήρια και Πότε θα επιμορφωθούν για να αντεπεξέλθουν στο νέο τους ρόλο; Η' μήπως το Υπουργείο θα αναγνωρίσει την επιστημονική εξειδίκευση και κατάρτιση κάποιας μερίδας εκπαιδευτικού προσωπικού και έτσι δεν θα τους/τις επιμορφώσει καθόλου; Υπάρχει επαρκής χρόνος, κίνητρα και γνώση για να δουλέψουν οι καθηγητές διαθεματικά; Αξίζει να σημειωθεί η τοποθέτηση της ΟΛΜΕ ότι «παρόλο που κάτω από προϋποθέσεις όπως η λειτουργία σχολικών βιβλιοθηκών, εργαστηρίων, πρόσβαση στο διαδίκτυο και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, θα μπορούσε να έχει θετικό ρόλο στην εκπαιδευτική διαδικασία θεωρούμε ότι μπορεί να έχει και αρνητικές συνέπειες. Με δεδομένο ότι σύμφωνα με τις δηλώσεις της Υπουργού οι βαθμοί των εργασιών θα συνυπολογίζονται στην διαδικασία εισαγωγής στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση, πιθανόν να οδηγήσει σε «βιομηχανία» παραγωγής εργασιών» (http://www.naftemporiki.gr/news/cstory.asp?id=1951480, 3/4/2011)
Το Σχολείο, επίσης, «συνδέεται έντονα πλέον με την τοπική κοινωνία και μετατρέπεται σε πολυδύναμο κέντρο γνώσης». Η έλλειψη ανοίγματος του σχολείου σε δραστηριότητες της κοινωνίας ήταν εμφανής. Στο 'Νέο Σχολείο' όμως η τοπική αυτοδιοίκηση και οι τοπικές παραγωγικές δυνάμεις φαίνεται ότι θα μετέχουν στο ανοικτό στην κοινωνία σχολείο. Μένει να δούμε με ποιο τρόπο.
Ακόμα, δημιουργείται το ερώτημα εάν η δημιουργία οράματος για τη σχολική μονάδα, η αναβάθμιση του διευθυντικού ρόλου, η ενίσχυση της στήριξης του εκπαιδευτικού έργου και η δημιουργία Διευθυντή- Ηγέτη φαντάζει ουτοπία σε ένα συγκεντρωτικό εκπαιδευτικό σύστημα. Είναι φανερό ότι το πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του Διευθυντή της Σχολικής Μονάδας που προβλέπει το σχέδιο νόμου είναι επηρεασμένο από πρακτικές και πολιτικές άλλων χωρών. Κοινωνική λογοδοσία, αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου σε συνεργασία με τα στελέχη Παιδαγωγικής Καθοδήγησης, αλλαγή του ρόλου του Υποδιευθυντή και του Συλλόγου των Διδασκόντων, όλα αυτά συντελούν στη χάραξη νέας κατεύθυνσης για μία αποτελεσματική σχολική μονάδα. Θα ήταν ενδιαφέρον να μελετήσουμε την έρευνα TALIS fwww.oecd.org/edu/talis) που διερευνά θέματα που άπτονται της εκπαιδευτικής ηγεσίας.
Αναρωτιέμαι επίσης εάν οι επιστήμονες που συνέθεσαν αυτό το προσχέδιο έλαβαν ως γνώμονα συγκριτικές μελέτες, όπως PISA* και TIMSS που υλοποιεί ο ΟΟΣΑ για την πρόοδο των κρατών-μελών αναφορικά με τους στόχους που έχουν τεθεί από το Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Κατάρτιση 2010», παρόλο που δημιουργούνται αρκετές προβληματικές στους εκπαιδευτικούς κύκλους, λόγω των διαφορετικών εκπαιδευτικών συστημάτων. Όσον αφορά στη δημιουργία νέων διοικητικών ρόλων μέσα στο χώρο του σχολείου, θα δούμε εν καιρώ εάν και πώς θα εξασφαλιστεί η ομαλή προσαρμογή του συστήματος διοίκησης. Μέσω του δικτύου Eurydice παρατίθενται στοιχεία πολιτικών και πρακτικών που απέδωσαν ή απέτυχαν. Ελλοχεύει ο κίνδυνος, βέβαια, εάν χρησιμοποιηθεί το λεγόμενο "policy-borrowing" με απλή μετάφραση-μεταφορά μιας καλής πρακτικής χωρίς να προσαρμοστούν οι πτυχές της στον εκάστοτε εκπαιδευτικό χώρο και σύστημα. Γι' αυτό, ας είμαστε προσεκτικοί !
Και συνεχίζω...
^ καίριο θέμα που προκύπτει από την αναδιάρθρωση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι η αλλαγή της σχέσης Σχολής-Τμήματος, δημιουργώντας το προπαρασκευαστικό ενιαίο έτος σε επίπεδο Σχολής. Οι μαθητές (και εν συνεχεία φοιτητές) υποβάλλονται σε διπλές εξετάσεις για να εισαχθούν στο Τμήμα της επιλογής τους. Η εν λόγω αλλαγή θα μπορούσε να αποτελεί κίνητρο για την ενεργή ακαδημαϊκά συμμετοχή των φοιτητών με την εισαγωγή τους στη Σχολή με στόχο να επιτύχουν την κατεύθυνση που επιθυμούν. Μελετώντας την εισήγηση του Προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας, κ. Λυκουργιώτη, στα Πρακτικά της 8ης Συνεδρίασης της Ολομέλειας του ΕΣΥΠ (2 Φεβρουαρίου 2011) υπογραμμίζεται η συμβολή της οριζόντιας διοικητικής υποστήριξης μιας Σχολής στην αύξηση της αποτελεσματικότητας. Σκιαγραφούνται επίσης τα πλεονεκτήματα από την οργάνωση ενιαίου πρώτου έτους σπουδών ως εξής: μειώνει το άγχος των εισαγωγικών εξετάσεων, διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον των φοιτητών, επιτρέπει πιο ώριμη επιλογή τμήματος. Ωστόσο, η τοποθέτηση του Προέδρου Δ.Σ ΟΛΜΕ, κ. Πέππε, αναφέρει ότι «οι προτεινόμενες αλλαγές για ενιαίο πρώτο έτος για κάθε σχολή και η εν συνεχεία νέα πρόσθετη διαδικασία επιλογής για τα τμήματα, αυξάνει τόσο το χρόνο όσο και την ένταση ενός εξεταστικού κύκλου ανταγωνισμού- αποκλεισμού προκειμένου κάποιος να φοιτήσει στο πρόγραμμα σπουδών που έχει επιλέξει και στο επάγγελμα που φιλοδοξεί να ασκήσει στο μέλλον. Είναι αυτονόητο ότι η αλλαγή αυτή θα προσθέσει νέα οικονομικά βάρη στην ελληνική οικογένεια αφού θα αυξήσει τα «φροντιστήρια» προκειμένου να αντεπεξέλθουν στον ανταγωνισμό».
Προεκτείνοντας τις προτάσεις, θεωρώ ότι απαιτείται άμεση σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, βελτίωση της εκμάθησης ξένων γλωσσών, ανάπτυξη δεξιοτήτων για την κοινωνία της γνώσης στην οποία θα πρέπει να πρυτανεύει η γενική μόρφωση με τις κοινωνικές δεξιότητες και το επιχειρηματικό πνεύμα, εάν επιθυμούμε να δούμε την εκπαίδευση που λαμβάνουμε σε συνάρτηση με μια πιο αποτελεσματική επαγγελματική απορρόφηση. Αυτό προαπαιτεί την αναδιάρθρωση προγραμμάτων σπουδών για τη δημιουργία ελκυστικότερης και αναβαθμισμένης μάθησης.
Βρισκόμενοι αντιμέτωποι με τις προσκλήσεις της οικονομίας, καθώς επίσης έχοντας αναγνωρίσει την αναγκαιότητα για ποιοτική μεταλλαγή στους κόλπους της εκπαίδευσης και απασχόλησης, όπως ορίζεται από τη στρατηγική της Λισσαβόνας (2000) και τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», κρίνεται ως επιτακτική ανάγκη να ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ για να διαμορφώσουμε μια ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
*http://www.kee.gr/attachments/file/PISA%202009 Greek Report I.pdf ή http://www.pisa.oecd.org/document/61/0,3746,en 32252351 32235731 46567613 1 1 1 1,00.html
Μαρία Καπαρού
Υποψήφια Διδάκτωρ Συγκριτικής Εκπαιδευτικής Ηγεσίας και Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Warwick, UK
